تامين آب در شرايط بحراني

1-1- کميت آب مورد نياز :

همانطور که تخمين کميت آب مورد نياز در شرايط عادي دشوار است ، به مراتب تخمين کميت آب مورد نياز در شرايط بحراني بسيار پيچيده تر و وآبسته به پارامترهاي مختلفي خواهد بود . ولي در هر صورت اولين قدم در تامين آن ، تعيين حجم مورد نياز خواهد بود . اما در شرايط عادي کميت آب مورد نياز بسته به شرايطي همچون جمعيت منطقه ، سرانه مصرف ، دورة طرح و عواملي همچون فرهنگ مصرف بستگي دارد ، ولي همين کميت در شرايط بحراني بسته به عوامل مختلف، مي تواند بسيار متغير باشد که در ادامه بطور خلاصه به مواردي از آن اشاره خواهد شد .

جمعيت : يکي از اصلي ترين و در عين حال مشکل ترين تخمين ها ، تخمين جمعيت افراد بلاديده در يک حادثه است ، که در آبتدا ، خصوصاً روزهاي اول حادثه بسيار مشکل و با خطاي زيادي مي باشد که به گذشت چند روز از زمان وقوع بلا ، آمار دقيقتري قابل دسترسي خواهد بود . البته در تخمين اين کميت مي توان با توجه به جمعيت اوليه شهر و با توجه به شدت بلا برآورد ميزان خسارت و تلفات و تعداد افراد بلاديده و با احتسآب ضرايب لازم ، مقدار آب مورد نياز را برآورد نمود . البته در اين زمينه قابليت انعطاف در روشها و وسايل تصفيه ، انتقال و توزيع آب مي توان هر گونه خطاي احتمالي را جبران نمود.

سرانه مصرف : سرانه آب در شرايط بحراني براي هر فرد به عوامل بسيار متنوعي بستگي دارد . بطور مثال ، شرايط آب و هوايي از لحاظ فصلي و مکاني وقوع بلا ، بديهي است در مناطق گرمسير و در فصول گرم سال مصرف آب به مراتب بيشتر از ساير مناطق و ساير فصول خواهد بود ؛ يا فرهنگ مردم ، بطوريکه در صورت وقوع بلا در منطقه مرفه نشين شهر، ميزان آب مورد نياز به ازاي هر فرد بيشتر از آب مورد نياز در منطقه فقيرنشين خواهد بود . بطور کلي فرهنگ ، نظافت و پاکيزگي با توجه به نقششان در سلامتي ، پارامتر بسيار موثري در تعيين ميزان آب مورد نياز خواهد بود. همچنين نحوه آبرساني به مردم ، در حجم آب مصرفي بسيار موثر است ، بطوريکه مصرف آب بصورت لوله کشي شهري در تمام اوقات روز بيشتر از لوله کشي جيره بندي شده و آن نيز بيشتر از آب مصرفي توزيع شده با تانکر و به مراتب بيشتر از آب تامين شده با بطري خواهد بود . از ديگر عوامل موثر در تخمين سرانه مصرف ، کيفيت آب ، مقدار روز سپري شده از زمان وقوع بلا ، شدت بلا ، محدويتهاي تامين آب و ... خواهد بود .

بطورکلي آب مورد نياز جهت تامين ، نبايد از حداقلهاي تعيين شده کمتر باشد و اين حداقل ها با گذشت زمان از روز حادثه افزايش مي يآبد . در جدول 1 و 2 حداقل آب مورد نياز در اولين روز پس از حادثه و پس از گذشت دوره هاي زماني مختلف از حادثه را نشان مي دهد.

جدول 1 – حداقل آب مورد نياز در اولين روز پس از حادثه

جدول 2 – آب مورد نياز در دوره هاي پس از وقوع بلا  ( بر حسب ليتر براي هر نفر در هر روز )

علاوه بر حجم مورد نياز بر آورد شده در بالا لازم است ميزان هدر رفتن آب در مراحل توزيع به طرق مختلف در شرايط اضطراري ، بين 10 تا 40 درصد در نظر گرفته شود . البته لحاظ نمودن اين پارامتر بسيار ضرورت دارد تا تخمين آب مورد نياز ، تامين کننده نيازهاي اساسي پس از وقوع بحران باشد .

در خاتمه لازم است علاوه بر معيارهاي گفته شده ، به مواردي همچون احتمال کاهش يا افزايش جمعيت ، با توجه به افزايش احتمال بروز مجدد بلا و فرار افراد از شهر و برعکس ، توجه شود .

نمودار شماره ا :آب مورد نياز در شرايط طبيعي و اضطراري

يقينا اداره كردن تمامي فعاليتها و اقدامات ضروري براي از پيش رو برداشتن يك بحران، از عهده يك نفر خارج است.بدون توجه به انداره و حيطه يك بحران، به افرادي با مهارتها و تجارب گوناگون براي اطمينان يافتن از اينكه تمامي جهات مشكل شناسايي شده است، نياز داريم. بنابراين داشتن يك تيم مديريت با يك زنجيره فرماندهي شفاف، براي اداره اثربخش يك بحران ضروري است. يك تيم مديريت بايد يك واحد دائمي كه به منابع داخلي و خارجي دسترسي دارد، باشد. اين تيم بايد از افرادي تشكيل شده باشد كه نه تنها داراي دانش مورد نياز باشند، بلكه آنها بايد توانايي كار تيمي در شرايط پراسترس نيز داشته باشند.تيم مديريت بحران بايد قادر باشد تصميمات مهم را سريعا اتخاذ كند؛ زيرا بحران به آنها اجازه نمي دهدكه براي اتخاذ يك تصميم؛ زمان زيادي را به كنفرانسها و جلسات مختلف اختصاص دهند.نبود زمان، خلأ اطلاعات براي اتخاذ تصميمات و استرس شديد، براي بسياري از افراد غير قابل تحمل است. درك اينكه چگونه تحت فشار تصميم گيري مي كنند، براي اتخاذ اعضاي تيم مديريت بحران بسيار حياتي است. بايد بدانيم زماني كه اتفاقات غير منتظره به وقوع مي پيوندد، رفتارافراد تغيير مي كند.. پس از انتخاب شدن، اعضاي تيم بايد حدأقل هر شش ماه يكبار براي بررسي احتمالي و راههاي جلوگيري يا اداره آنها، تشكيل جلسه دهند. اعضاي تيم بايد از بخشهاي مختلف با مهارتهاب گوناگون باشند تا بتوانند اطلاعات مورد نياز را از تمامي قسمتهاي سازمان دريافت كنند؛ بدين ترتيب آنها مي توانند بحرانهاي احتمالي كه ممكن است. سازمان با آن مواجه شود را شناسايي كرده و نحوه مواجهه با آنها را مشخص نمايند. هر يك از اعضاء تيم بايد شرح خلاصه اي از مسئوليتها و وظايف خود در زمان بحران داشته باشند. تمامي افرادي كه ممكن است درگير بحران شود، بايد برنامه بحران را قبل از وقوع بحران مطاله كنند.در اين صورت متوجه مي شوند كه: چگونه موقعيتهاي بحراني را شناسايي كنند و چگونه بحرانها را اداره نمايند. . تيم مديريت بحران براي تصميم گيري در مورد فعاليتهايي كه بايد در آينده براي كنترل بهتر بحرانها انجام شود، تشكيل مي گردد نه فقط بريا ادراه سازمان (فعاليتها) در زمان بحران؛ بدبختانه بسياري از مديران فكر مي كنند كه يك تيم بحران بايد در زمان وقوع بحران تشكيل شده و به اداره امور بپردازد و پس از رفع بحران هم منحل گردد؛

گام اول: مواجهه با بحران :روبرو شدن با بحران، پرداختن به هر اقدامی است که برای کاهش خسارت و زیان ناشی از بحران ضروری است.

گام دوم: بازاندیشی: بعداز بررسی یک بحران ازطریق مواجهه با آن، مدیران برای جبران خستگی روحی و روانی ناشی از این فشار نیازمند یک وقفه (تجدید قوا) هستند. اما این وقفه نباید بیش از حد طولانی باشد. این وقفه فرصتی است تا مدیران مناسبترین پاسخها را برای پرسشهای ذیل بیابند:

1 – چه چیزی و چگونه اتفاق افتاده است؟

2 – علت این واقعه چیست؟

3 – چرا به این شکل رخ داده است؟

گام سوم: برنامه نوسازی: اگر مدیران به اصل بهبود مستمر اعتقاد نداشته باشند، بازاندیشی توجه آنها را به بررسی روش آمادگی سازمانی دربرابر بحران جلب می کند.

گام چهارم: احساس بحران: هدف اصلی احساس، یافتن نشانه های اولیه خطر یک بحران بالقوه است. درحقیقت این مرحله تحت نظر گرفتن محیط های داخلی و خارجی یک سازمان است.

گام پنجم: مداخله و اقدام: احساس و درک علائم بحران در شرایطی که نشانه های اولیه خطر به قدری روشن است که قابل چشم پوشی نیست، ممکن است مدیران را ناچار به مداخله کند. بررسی مجدد این نشانه ها، مشاوره با کارشناسان و ارزیابی همه عوامل مرتبط با ریسک برای اطمینان از اینکه این نشانه ها نمی توانند به بحران منجر شوند، برای مدیران حائزاهمیت است.

گام ششم: اقدامات نهایی آخرین اقدام در مواجهه با بحران: افرادی که نزدیک رودخانه ای که گاها با طغیان همراه است، زندگی می کنند، با کیسه های شن به عنوان روش کنترل سیل آشنا هستند. وقتی برای متوقف ساختن طغیان آب دیگر کاری نمی توان انجام داد، یک سیل در راه است و کیسه های شن ممکن است تنها راه حفظ خانه ها و جلوگیری از ویرانی باشد. همچنین وقتی اقدامات مداخله جویانه قادر به مهار یک بحران ابتدایی نیست، به عنوان آخرین اقدام باید از همه امکانات سازمان بهره برد.

شهرداری مسئولیت سیاست گذاری ، هماهنگی، برنامه­ریزی و کنترل عملکرد سیستم حمل  و نقل و ترافیک شهر را برعهده دارد که  اهداف تکمیل و توسعه شبکه حمل و نقل جامع شهری، کاهش سفرهای غیر ضروری و ارتقای فرهنگ عبور و مرور را در رویکرد جامعه ایمن دنبال می نماید که در زیر به هریک از آنها و راهکارهای دستیابی به این اهداف می پردازیم:

 ·تکمیل و توسعه شبکه حمل و نقل جامع شهری و راهکارهای دستیابی به آن

یکی از اهداف اساسی شهرداری در راستای ارتقای ایمنی شبکه معابر، تکمیل و توسعه شبکه حمل و نقل جامع شهری می باشد که به منظور دستیابی به این هدف لازم است پس از مطالعه و ارزیابی نیازها و تطبیق وضع موجود سیستم حمل و نقل و ترافیک با وضع مطلوب ، برنامه های کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت تدوین گردد

با توجه به اینکه شهرهای کشور که 70 درصد از جمعیت کشور را در خود جای داده اند بیشترین آسیب پذیری را در زمان وقوع هر یک از حوادث و سوانح دارا می باشند لذا وقوع حوادث طبیعی و انسان ساخت علاوه بر بروز تلفات انسانی، موجب آسیب و خسارتهای سنگین بر ساخت و سازهای شهری، تأسیسات زیربنائی، اماکن مسکونی و تجاری و  کارخانجات همچنین امنیت روحی، روانی و اقتصادی مردم را نیز به خطر می اندازد.

بنابراین به نظر میرسد نقش شهرداریها در این زمینه باید برجسته تر گردد و در شهرهای بزرگ محور اصلی مدیریت بحران و اقدامات مرتبط با کاهش بلایا باید شهرداریها باشند. 

با توجه به اینکه براساس قانون شهرداری ها، مسئولیت امور شهری بر عهده شهرداری بوده و شهرداری متولی اموری نظیر آتش‌نشانی و خدمات ایمنی، عمران شهری، حمل و نقل شهری، مدیریت پسماند و دفع مواد زائد بوده و در شرایط عادی در این زمینه‌ها خدمات زیادی را به شهروندان ارایه می‌کنند؛ از طرفی براساس قانون تشکیل سازمان مدیریت بحران کشور ( مصوب سال 1387) و آئین‌نامه‌اجرائی آن ( مصوب آذر ماه 1388)، 14 کارگروه ملی، استانی و شهرستانی با مسئولیت سازمانها و ارگان‌های مختلف پیش‌بینی و بر اساس آئین نامه اجرایی همین مصوبه قانونی، مسئولیت بیمه، بازسازی و بازتوانی، تأمین و توزیع ماشین آلات، آواربرداری ساختمان‌ها، آتش ­نشانی، مواد خطرناک، انتقال و تدفین متوفیان، به وزارت کشور و ریاست معاون هماهنگی امور عمرانی و رئیس سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور واگذار شده است. بر این اساس می‌توان شهرداری ها را یکی از مهم ترین ارگان های متولی امور مربوط به ایمنی شهر و مدیریت بحران شهری برشمرد.

با توجه به نقش مهم شهرداری درباره مدیریت شهری و با مروری بر جایگاه سازمان ها و دستگاه های اجرایی دیگر متولی و دخیل در امر مدیریت بحران شهری در کشورهای پیشرفته، مشاهده می‌شود که شهرداری و سازمان ها و واحدهای تابعه آن با توجه به پتانسیل موجود، نقش ویژه و اساسی دراین باره می‌توانند داشته باشند.

سطح اول :

حوادث غير مترقبه اي هستند كه منابع و سازمان هاي محلي ( LOCAL) قادر به پاسخ دهي مناسب به آنها و تبعات ناشي از آنها هستند . 

سطح دوم :

حوادث غير مترقبه اي هستند كه براي كنترل آنها نياز به كمك هاي مشترك منطقه اي ( Regional ) وجود دارد . 

سطح سوم :

حوادث غير مترقبه اي هستند كه از توان پاسخ نيروهاي محلي و منطقه اي خارج است و كمك هاي ملي ( statewide ) و حتي بين المللي ( International ) براي كنترل آنها مورد نياز است . 

وضعيت اضطراري 

حادثه طبيعي يا بشرساخته كه فضاي درماني را به شدت تخريب كرده و فرآيند درمان و مراقبت از بيماران را مختل نموده و يا باعث تغيير يا افزايش قابل توجه و سريع تقاضا براي خدمات بيمارستاني مي شود . ( براي مثال حملات تروريستي , فرو ريختن ساختمان و يا تصادفات هوايي ) .

معمولاَ به وضعيت هاي اضطراري با وسعت تخريب زياد و اضطرار بالا , سانحه ( Disaster  ) اطلاق مي شود 

بحران...

هر پديده يا شرايطي كه در اثر رخدادها و عملكردهاي طبيعي و انساني به طور ناگهاني بوجود مي آيد , مشقت و خسارت را به ساختارها , زيرساخت ها و يا جامعه انساني تحميل مي كند و سبب عدم انطباق بين نيازها و منابع  مي گردد و بر طرف كردن آن نياز به اقدامات فوري و فوق العاده دارد .

يكي ديگر از تعاريف بحران عبارت است از : يك دوره بي ثبات , به خصوص همراه با مشكلات يا خطرات شديد 

ويژگيهاي مديريت بحران 

1 – مشاركت داوطلبانه مردم